Çelik fiyatları kısa sürede belirgin biçimde değişebilir. Alıcı tarafında bu oynaklık çoğu zaman "satıcı keyfî zam yaptı" diye okunur; oysa fiyatın arkasında büyük ölçüde ölçülebilir kalemler vardır.
Bu yazıda fiyatı belirleyen ana kalemleri ve teklif alırken nelere bakılması gerektiğini anlatıyoruz. Amaç bir tahmin vermek değil, fiyatın nasıl kurulduğunu göstermektir.
Beş ana kalem
| Hammadde | Hurda, cevher ve kütük fiyatı — en büyük paya sahip kalem |
|---|---|
| Enerji | Elektrik ve doğal gaz; özellikle ark ocaklı üretimde belirleyici |
| Kapasite ve talep | Üretim kapasitesinin doluluğu, inşaat ve sanayi talebi |
| Navlun ve lojistik | Gemi navlunu, yurt içi taşıma, liman ve depolama |
| Kur ve finansman | Döviz kuru, vade ve faiz yükü |
Hammadde: hurda mı cevher mi
Üretim yöntemi fiyat davranışını değiştirir. Ark ocaklı tesisler hurdadan üretir ve hurda fiyatındaki hareketi hızla ürüne yansıtır. Entegre tesisler cevher ve kömürle çalışır; bu tarafta fiyat daha yavaş ama daha geniş dalgalarla hareket eder.
Türkiye'de kütük ve inşaat demiri fiyatları ithal hurda fiyatıyla yakından ilişkilidir. Hurda tarafındaki bir hareket, birkaç hafta içinde ürün fiyatında karşılık bulur.
Enerji ve üretim maliyeti
Çelik üretimi enerji yoğun bir iştir. Elektrik ve doğal gaz fiyatındaki değişim, özellikle haddehane ve galvaniz hatlarında maliyeti doğrudan etkiler.
Galvanizli ve boyalı ürünlerde kaplama maliyeti ayrıca devreye girer: çinko fiyatı ve kaplama sınıfı, aynı ölçüdeki iki sacın fiyatını belirgin biçimde ayırabilir.
Talep, kapasite ve mevsim
İnşaat sezonu, kamu projeleri ve sanayi yatırımları talebi belirler. Talep yükselirken kapasite doluysa teslim süreleri uzar ve fiyat yukarı gider; talep düşükken stok eritme dönemlerinde tersi olur.
Bölgesel farklar da önemlidir: liman yakınlığı, ithal ürünle rekabet ve ihracat talebi aynı üründe bölgeden bölgeye farklı fiyat oluşturabilir.
Teklif okurken nelere bakmalı
- Fiyat hangi ölçü birimindedir (ton, metre, adet) ve teorik mi fiilî ağırlık mı?
- Kalite ve standart yazılı mı (ör. S235JR, DX51D, B500C)?
- Kaplama sınıfı, tolerans ve yüzey şartı belirtilmiş mi?
- Teslim yeri ve nakliye kime ait? Incoterms terimi yazılı mı?
- Fiyatın geçerlilik süresi ve ödeme vadesi ne?
