Sac siparişlerinde en sık yaşanan anlaşmazlık şudur: fatura teorik ağırlığa göre kesilmiş, malzeme tartıldığında eksik çıkmıştır. Çoğu zaman ortada hile değil, tolerans vardır.
Haddeleme bir ölçü sapması olmadan yapılamaz. Bu sapmanın sınırları standartlarda tanımlanmıştır; sipariş bu sınırlara atıf yapmıyorsa taraflar farklı şeyler bekler.
Hangi ölçülerde tolerans vardır
| Kalınlık | Nominal kalınlıktan izin verilen sapma — ağırlığı doğrudan etkiler |
|---|---|
| Genişlik | Kenar kesiminden kaynaklanan sapma |
| Uzunluk | Boy kesimli sacda kesim payı |
| Düzlük | Yüzeyin düzlemden sapması (dalgalanma) |
| Kenar/kamburluk | Boy kenarının doğrusallıktan sapması |
Teorik ağırlık nedir, neden tutmaz
Teorik ağırlık, sacın nominal ölçüleri ve çeliğin yoğunluğu üzerinden hesaplanır. Fiilî ağırlık ise haddeleme sonrası gerçek kalınlığa göre oluşur. Kalınlık nominalin altında kalırsa aynı metrekarede daha az kilogram çıkar.
Bu yüzden satışın hangi esasa göre yapıldığı sözleşmede yazmalıdır: teorik ağırlık üzerinden mi, fiilî tartım üzerinden mi? İki yöntem de kullanılır, ama karışınca fark doğar. Ağırlık hesabının nasıl yapıldığını ayrı bir yazıda anlattık.
Standartlar ne diyor
Sıcak haddelenmiş yassı ürünlerde ve soğuk haddelenmiş sacda tolerans sınırları ilgili EN standartlarında tanımlıdır. Sınırlar kalınlık ve genişlik arttıkça değişir; dar tolerans istendiğinde bu ayrıca sipariş şartı olarak belirtilir.
Galvanizli ürünlerde kaplama ağırlığı da tabloya girer: kaplama sınıfı arttıkça toplam ağırlık artar. Kaplama sınıflarını ayrı bir yazıda ele aldık.
Siparişte yazılması gerekenler
- Nominal ölçüler (kalınlık × genişlik × boy) ve kalite sınıfı
- Tolerans sınıfı ya da uygulanacak standart
- Satışın teorik ağırlık mı fiilî tartım mı üzerinden olduğu
- Düzlük ve kenar şartı, gerekiyorsa dar tolerans talebi
- Yüzey şartı (yağlı/yağsız, çizik kabul sınırı) ve ambalaj
Teslimde kontrol
Mal geldiğinde birkaç noktadan mikrometreyle kalınlık ölçmek, rulonun farklı yerlerinden bakmak ve kantar fişini saklamak basit ama etkili bir kontroldür.
Antrepoda bekleyen yüklerde kontrol, çekiş öncesinde yapılabilir. Fark tespit edilirse tutanakla kayıt altına alınmalı; sonradan yapılan sözlü itirazın karşılığı olmuyor.
