Bu içeriği dinleyin
0:004:49 kalan
İthal edilen eşyada ödenecek vergi tek kalem değildir. Önce eşyanın gümrük kıymeti bulunur; bu kıymet üzerinden GTİP'e göre gümrük vergisi, gerekiyorsa ilave gümrük vergisi ve diğer vergiler hesaplanır; en son, bütün bu tutarların toplamı üzerinden KDV alınır.
Hesap bu sırayla yapıldığı için küçük bir hata zincirleme büyür: kıymete eklenmesi unutulan navlun, gümrük vergisini de KDV'yi de eksik çıkarır. Aşağıda adımları sırasıyla ve resmî dayanaklarıyla anlatıyoruz.
Önce gümrük kıymeti
Gümrük vergisinin matrahı eşyanın gümrük kıymetidir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'na göre kıymet esas olarak işlem bedelidir, yani fiilen ödenen ya da ödenecek fiyattır; buna eşyanın Türkiye'deki giriş limanına veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleri eklenir (m. 27). Giriş yerine vardıktan sonraki nakliye ve sigorta giderleri, fiyattan ayrı gösterilmişse kıymete girmez (m. 28).
Pratikte bu, kıymetin CIF esasına yakın kurulduğu anlamına gelir. Teslim şekli FOB ise navlun ve sigortayı siz eklersiniz; CIF ise faturadaki bedel bunları zaten içerir. Faturadaki yabancı para, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kuruyla Türk lirasına çevrilir (m. 30).
Sonra gümrük vergisi ve ilave gümrük vergisi
Gümrük vergisi oranı, eşyanın GTİP'ine ve menşeine göre Türk Gümrük Tarife Cetveli ile İthalat Rejimi Kararı'ndan belirlenir. Serbest ticaret anlaşması ya da gümrük birliği kapsamındaki ülkelerden gelen eşyada EUR.1 ya da A.TR gibi belgelerle tercihli rejim uygulanabilir.
Bazı GTİP'lerde, İthalat Rejimi Kararı'nın eki listelerde yer alan ilave gümrük vergisi (İGV) de alınır; oranı menşe ülkeye göre değişebilir ve o da gümrük kıymeti üzerinden hesaplanır. Belirli ürün ve menşelerde ayrıca anti-damping ya da telafi edici vergi gibi ticaret politikası önlemleri bulunabilir; çelik ürünleri bu önlemlerin sık görüldüğü bir alandır.
ÖTV ve diğer kalemler
Taşıtlar, akaryakıt, tütün ürünleri ve bazı dayanıklı tüketim malları gibi ÖTV listelerindeki eşyada ithalat aşamasında özel tüketim vergisi de doğar. Beyanname için maktu damga vergisi gibi küçük kalemler de vardır; tutarları her yıl güncellenir.
Çelik ürünleri ÖTV listelerinde yer almaz; bu yüzden çelik ithalatında hesabı belirleyen kalemler çoğunlukla gümrük vergisi, varsa İGV ve KDV'dir.
En son: ithalatta KDV
İthalatta KDV'nin matrahı, 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 21. maddesine göre şu kalemlerin toplamıdır: gümrük vergisine esas kıymet; ithalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar; gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve kur farkları. Yani KDV, gümrük vergisinin ve İGV'nin de üzerine hesaplanır.
Genel KDV oranı yüzde 20'dir; bazı mallarda yüzde 10 ya da yüzde 1 uygulanır. İthalatta ödenen KDV, koşulları varsa indirim konusu yapılabilir; gümrük vergisi ve İGV ise maliyete eklenir.
Örnek hesap
Aşağıdaki tabloda gümrük vergisi ve İGV oranları yalnızca yöntemi göstermek için varsayılmıştır; gerçek oran eşyanın GTİP'ine ve menşeine göre tarifeden bakılır. KDV için genel oran olan yüzde 20 kullanılmıştır.
| Gümrük kıymeti (fiyat + giriş yerine kadar navlun ve sigorta) | 100.000 TL |
|---|---|
| Gümrük vergisi (varsayım: %5) | 5.000 TL |
| İlave gümrük vergisi (varsayım: %10) | 10.000 TL |
| Tescile kadar yapılan diğer giderler (varsayım) | 2.000 TL |
| KDV matrahı | 117.000 TL |
| KDV (%20) | 23.400 TL |
| Ödenecek toplam vergi (GV + İGV + KDV) | 38.400 TL |
Aynı partide İGV olmasaydı KDV matrahı 107.000 TL'ye, toplam vergi 26.400 TL'ye inerdi. Fark 10.000 değil 12.000 TL'dir, çünkü İGV KDV matrahına da girer. Bu yüzden menşe seçimi yapılırken İGV'nin yalnızca kendi tutarına değil, KDV üzerindeki etkisine de bakılmalıdır.
Antrepodaki eşyada vergi ne zaman hesaplanır
Antrepodaki eşya için vergi, eşya antrepoya girdiğinde değil, serbest dolaşıma giriş beyannamesi tescil edildiğinde doğar. Kıymetin Türk lirasına çevrildiği kur da uygulanan oranlar da o tarihe göre belirlenir.
Bu, vergi ertelemesinin hem avantajı hem de dikkat noktasıdır: ödeme mal satılana kadar ertelenir, ama bekleme süresince kur ve tarife değişiklikleri hesaba yansır. Kısmi çekişte her çekiş kendi beyannamesiyle, kendi tarihindeki kur ve oranla vergilendirilir.
