Bu içeriği dinleyin
0:005:03 kalan
Konşimento (İngilizce bill of lading, kısaca B/L), deniz yoluyla taşınan eşya için taşıyanın düzenlediği belgedir. Türk Ticaret Kanunu'nda «konişmento» adıyla düzenlenir (6102 sayılı TTK m. 1228 vd.) ve üç işi birden görür: taşıma sözleşmesinin varlığını kanıtlar, eşyanın teslim alındığını ya da gemiye yüklendiğini gösterir ve taşıyana, eşyayı yalnızca senedin ibrazı karşılığında teslim etme borcu yükler.
Bu son özellik konşimentoyu sıradan bir makbuzdan ayırır: senedi elinde tutan, malı da kontrol eder. Bu yüzden akreditifli satışlarda bankalar, yolda satılan yüklerde alıcılar ve varış limanında eşyayı teslim alacak taraf için en kritik evrak odur.
Konşimentoda neler yazar
- Yükleten (shipper), alıcı (consignee) ve ihbar edilecek taraf (notify party)
- Gemi adı, sefer numarası, yükleme ve boşaltma limanları
- Konteyner ve mühür numaraları, kap adedi, eşyanın tanımı ve brüt ağırlığı
- Navlunun peşin (prepaid) mi varışta (collect) mı ödeneceği
- Düzenleme yeri ve tarihi, düzenlenen asıl nüsha sayısı
Asıl nüshalar genellikle üçlü takım (full set) olarak düzenlenir. Teslim, nüshalardan biri ibraz edilerek yapıldığında diğerleri hükümsüz kalır; bu yüzden takımın tamamının kimin elinde olduğu her aşamada takip edilmelidir.
Konşimento türleri
Konşimento, düzenlendiği an, devredilme biçimi ve üzerindeki kayıtlara göre farklı adlar alır. Akreditif metinleri ve satış sözleşmeleri hangi türün isteneceğini çoğu zaman açıkça yazar:
| Yükleme konşimentosu (shipped on board) | Eşya gemiye yüklendikten sonra düzenlenir; akreditifte genellikle bu tür istenir. |
|---|---|
| Tesellüm konşimentosu (received for shipment) | Eşya taşıyana teslim edilmiş ama henüz yüklenmemiştir; üzerine yükleme tarihi ve gemi şerhi düşülünce yükleme konşimentosu hükmüne geçer. |
| Emre yazılı (to order) | Ciro ile devredilir; yük yoldayken satılabilir. Aksi kararlaştırılmadıkça konşimento emre yazılı düzenlenir. |
| Nama yazılı | Belirli bir alıcı adına düzenlenir; ciro ile değil, alacağın devri yoluyla devredilir. |
| Hamiline | Alıcı adı yazılmaz; senedi elinde tutan eşyayı ister. Kaybı en riskli türdür. |
| Temiz / şerhli | Temiz konşimentoda eşyanın görünür bir kusuru not edilmemiştir; şerhlide «ambalaj hasarlı» gibi bir kayıt vardır ve bankalar şerhli belgeyi çoğu zaman kabul etmez. |
Uygulamada iki kavram daha sık geçer: taşıyıcı hattın düzenlediği ana konşimento (master B/L) ile taşıma işleri organizatörünün kendi müşterisine düzenlediği ara konşimento (house B/L). Varışta hangisinin ibraz edileceği, taşımanın nasıl kurulduğuna bağlıdır.
Konşimento numarası ne işe yarar
Konşimento numarası, taşıyıcı hattın her sevkiyata verdiği tekil numaradır. Hattın internet sitesindeki takip ekranında bu numarayla konteynerin yüklenip yüklenmediğini, aktarma limanını ve tahmini varış tarihini görebilirsiniz.
Numara gümrükte de anahtardır: gemi gelmeden verilen özet beyanda eşya konşimento bazında listelenir ve sonraki beyanname bu kayıtla eşleştirilir. Faturadaki, çeki listesindeki ve konşimentodaki kap adedi ile ağırlığın birbirini tutması, varışta yaşanabilecek miktar uyuşmazlığının önüne geçer.
Ordino: konşimentodan teslime
Varış limanında eşyayı doğrudan konşimentoyla almazsınız. Asıl konşimento (ya da telex release talimatı) taşıyıcı hattın acentesine teslim edilir, yerel masraflar ödenir ve acente ordino (delivery order) düzenler. Liman işletmesi konteyneri ordinoyu ibraz eden tarafa verir.
Asıl nüshalar bankada ya da kuryede gecikirse ordino da gecikir; konteyner limanda beklerken demuraj ve detention işlemeye başlar. Bu riski azaltmak için taraflar telex release ya da deniz yolu senedi (seaway bill) kullanabilir: ikisinde de varışta asıl senet ibrazı gerekmez. Ancak bu yollarda senet artık malı temsil eden bir evrak olarak dolaşmadığı için akreditifli satışlarda tercih edilmez.
Konşimento, teslim şekli ve antrepo
Navlunu kimin ödeyeceğini ve konşimentoyu kimin alacağını satış sözleşmesindeki teslim şekli belirler. Incoterms 2020 kurallarında FOB teslimde navlunu alıcı, CFR ve CIF teslimde satıcı ayarlar; konşimento da buna göre düzenlenir.
Eşya varışta hemen ithal edilmeyecekse ordino ile alınan konteyner antrepoya getirilir ve gümrük gözetiminde depolanır. Bu durumda konşimentodaki tanım, kap adedi ve ağırlık, antrepo beyannamesinde beyan edilen bilgilerle tutarlı olmalıdır; antrepoya girişteki sayımda fark çıkarsa tutanağa bağlanır.
Emre yazılı konşimento ciro edilerek eşya henüz yoldayken satılabilir. Eşya antrepoya girdikten sonra el değiştirirse bu kez devir antrepo kayıtlarına işlenir ve yeni sahibi vergisini kendi ithalatında öder. Kısacası konşimento, malın denizdeki kimliğidir; karaya çıktıktan sonra bu kimliği beyanname ve antrepo kayıtları devralır.
